Mae Gorgynrychiolaeth o Bobl Ifanc â Phrofiad o fod mewn Gofal yn Unedau Atgyfeirio Disgyblion Cymr

I bobl ifanc sydd wedi profi gofal, gall ymdopi ag addysg fod yn arbennig o heriol. Maen nhw’n fwy tebygol na’u cyfoedion o brofi anawsterau gyda chyrhaeddiad, presenoldeb yn yr ysgol a chael eu gwahardd. Ond beth sy’n digwydd pan fydd y profiadau hyn yn arwain pobl ifanc i ffwrdd o addysg brif ffrwd ac i ddarpariaeth amgen?

Mae ymchwil gyda data o bob cwr o Gymru a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn cynnig cipolwg pwysig ar hyn. Bu’r astudiaeth yn edrych ar dros 93,000 o bobl ifanc yn eu blwyddyn olaf o addysg orfodol rhwng 2018/19 a 2020/21, gan gysylltu cofnodion addysg a gofal cymdeithasol er mwyn ystyried y berthynas rhwng profiad o ofal a phresenoldeb mewn unedau cyfeirio disgyblion.

Mae’r canfyddiadau’n datgelu patrwm trawiadol: roedd gorgynrychiolaeth sylweddol o bobl ifanc â phrofiad o ofal cymdeithasol plant mewn unedau cyfeirio disgyblion.

At ei gilydd, roedd 1.1% o bobl ifanc yn yr astudiaeth mewn uned cyfeirio ym Mlwyddyn 11. Ond ymhlith y rhai a oedd wedi mynd i ofal o 11 oed ymlaen, roedd 10.4% mewn uned cyfeirio. Roedd hyn yn cymharu â dim ond 0.8% o bobl ifanc heb unrhyw gofnod o ymwneud â gwasanaethau cymdeithasol plant.  Roedd y berthynas yn parhau’n bwysig hyd yn oed ar ôl ystyried ffactorau eraill â chysylltiad cryf â phresenoldeb mewn unedau cyfeirio disgyblion, megis anghenion addysgol arbennig a gwaharddiadau blaenorol.

Yn ddiddorol, roedd amseriad y profiad gofal yn bwysig. Ar ôl ystyried ffactorau eraill, nid oedd cysylltiad arwyddocaol rhwng mynd i ofal cyn 11 oed a bod mewn uned cyfeirio. Mae hyn yn awgrymu y gallai llencyndod fod yn gyfnod arbennig o bwysig ar gyfer deall y berthynas rhwng profiad o ofal, addysg a gwaharddiadau.

Mae’r ymchwil hefyd yn tynnu sylw at wahaniaeth pwysig rhwng bechgyn a merched. Roedd bechgyn yn fwy tebygol ar y cyfan o fynd i uned cyfeirio disgyblion, ond roedd cyfran y merched â phrofiad o ofal mewn unedau cyfeirio yn fwy na bechgyn â phrofiad o ofal mewn unedau o’r fath. Pan ddadansoddodd yr ymchwilwyr y grwpiau ar wahân, roedd cysylltiad cryfach rhwng profiad o ofal a mynd i uned cyfeirio ymhlith merched.

Mae’r canfyddiadau hyn yn bwysig oherwydd gall mynychu darpariaeth amgen fod â goblygiadau hirdymor ar gyfer cyfleoedd addysgol a phontio y tu hwnt i addysg orfodol. Mae cwestiynau hefyd yn codi am yr hyn sy’n digwydd cyn i berson ifanc gyrraedd uned cyfeirio disgyblion. Gall gwaharddiad adlewyrchu ymddygiad weithiau, ond gall ymddygiad hefyd fod yn arwydd nad yw anghenion person ifanc yn cael eu deall na’u cefnogi mewn addysg brif ffrwd.

Mae’r ymchwilwyr yn pwysleisio na all y data ddweud a yw mynd i ofal yn arwain at fynd i uned cyfeirio, neu a yw anawsterau a brofir yn ystod llencyndod yn cyfrannu at fynd i ofal a hefyd adael addysg brif ffrwd. Mae angen mwy o ymchwil i ddeall y llwybrau hyn.

Yr hyn y mae’r dystiolaeth yn ei wneud yn glir yw na ellir ystyried unedau cyfeirio disgyblion a gofal cymdeithasol plant ar wahân. Mae’r gyfran uchel o bobl ifanc sydd â phrofiad o ofal mewn darpariaeth amgen yn tynnu sylw at bwysigrwydd cydweithio cryfach rhwng y gwasanaethau addysg, gofal cymdeithasol, iechyd ac eraill. Mae hyn yn arbennig o bwysig i’r rhai sy’n mynd i ofal cymdeithasol yn 11+ oed. Dylid defnyddio ymyriadau cynnar, ansawdd uchel i leihau’r risgiau o waharddiad o’r ysgol.

I staff unedau cyfeirio disgyblion yng Nghymru, gallai ymwybyddiaeth well o ofal cymdeithasol plant – a chefnogaeth amlasiantaeth fwy integredig – fod yn gam pwysig at sicrhau bod pobl ifanc â phrofiad o ofal yn derbyn y gefnogaeth sydd ei hangen arnyn nhw i barhau i ymgysylltu ag addysg a phontio’n llwyddiannus i fywyd ar ôl ysgol.

Gellir lawrlwytho’r papur llawn gyda’r canfyddiadau ymchwil yma: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ejed.70854

Mae rhagor o wybodaeth am ymchwil hefyd ar gael ar wefan CASCADE: https://cascadewales.org/research/leaving-a-pupil-referral-unit-exploring-the-transitions-and-post-16-destinations-of-care-experienced-young-people-across-wales/